artykuły

Stare odmiany jabłoni

Jabłko to jeden z najpopularniejszych owoców w Polsce. Cenione jest nie tylko ze względu na walory smakowe, ale i zdrowotne. W szóstym odcinku programu Jakubiak w sezonie 2 prowadzący Tomasz Jakubiak odwiedza tradycyjne sady i poznaje metody uprawy jabłek. Pokazuje także, jak przyrządzić pyszne potrawy z wykorzystaniem jabłek.

Już 4000 lat p.n.e powstawały pierwsze odmiany jabłoni. Ich ojczyzną była Azja Mniejsza i Kaukaz. Do powstania odmian uprawnych pozyskiwano nasiona z jabłoni leśnej i niskiej. W Polsce wykopaliska archeologiczne wykazały, że jabłoń była uprawiana już 800 roku n.e. w Biskupinie. W późniejszych wiekach wiele odmian, które były uprawiane w Polsce, pochodziło z Zachodniej Europy, a także z Rosji i krajów nadbałtyckich. Niestety wiele gatunków jabłoni, które dawniej były niezwykle popularne w Polsce, już zanikło. Od połowy XX wieku tradycyjne sadownictwo ze starymi odmianami zaczęło być zastępowane przez nowoczesne metody uprawy. Powstawały nowe odmiany jabłek, które były bardziej wydajne w uprawie i przetwórstwie masowym. Badania przeprowadzane przez naukowców wykazały, że stare odmiany, występujące na określonym terenie, są zdecydowanie bardziej wytrzymałe na warunki klimatyczne, a także na choroby drzew i szkodniki. Nowoczesne technologie, mimo licznych mieszanek, również genetycznych, nie zdołały uodpornić nowych odmian na powyższe zagrożenia, a chemiczne opryski drzew stanowią zagrożenie dla człowieka i środowiska. Ponadto w obecnych czasach, w których coraz większe znaczenie ma dobro natury, stawia się na wypartą przez lata masowych upraw bioróżnorodność odmian, również drzew owocowych, w tym jabłoni.

Jabłka są niezwykle wartościowymi pod względem zdrowotnym owocami. Zawierają nie tylko witaminę C, dobre węglowodany, pektyny i błonnik, ale także związki antyoksydacyjne t.j. fenole i antycyjany. Ponadto mają w swoim składzie wiele cennych składników mineralnych: magnez, potas, wapń. Badania wykazały, że pod względem zdrowotnym stare odmiany jabłoni są zdecydowanie bardziej wartościowe. Ważnym aspektem przemawiającym również na korzyść tych zapomnianych lub bardzo rzadkich odmian wypartych przez nowoczesne mieszanki jest ich smak.

Oto przykładowe stare odmiany jabłoni uprawianych w Polsce:

Antonówka – wyhodowana w Rosji, ale bardzo popularna w Polsce. Jest to jesienna odmiana. Owoce są bardzo cenione ze względu na ich soczystość i lekko kwaskowaty smak. Są koloru jasnozielonego, z żółtym rumieńcem. Typową dla Polski odmianą jest Antonówka Śmietankowa, która ma dość duże owoce.

Delikates – polska jesienna odmiana jabłoni. Zbiory zazwyczaj odbywają się we wrześniu. Często spotykana jest na działkach i w ogródkach przydomowych. Owoce są koloru jasnozielonego, pokryte czerwonym rumieńcem. Odmiana bardzo odporna na mróz.

Kosztela – bardzo stara, jesienna odmiana jabłoni. W Polsce uprawiana od XVII wieku. Owoce są kuliste, słomkowozielone, przechodzące w kolor żółty. Bardzo soczyste, lubiane ze względu na słodki smak. Odmiana odporna na mrozy i choroby.

Papierówka – inaczej zwana oliwką inflancką, to jedna z najbardziej znanych odmian w Polsce. Owoce średniej wielkości, koloru jasnozielonego, gdy dojrzeją stają się prawie białe. Mają kwaskowaty smak, a miękisz bardzo delikatny i aromatyczny. Jest to odmiana bardzo wytrzymała na mróz. Obecnie rzadko spotykana w uprawie tradycyjnej.

Malinówka – inaczej zwana „Malinówką Oberlandzką” jest jedną ze starszych odmian bardzo popularnych w Polsce. Jak sama nazwa wskazuje ma malinowy smak. Kolor owocu jest czerwono – różowy. Ma kruchy, różowy i słodkawy miąższ.

Koksa pomarańczowa – odmiana pochodzi z Anglii. Była uprawiana w XIX wieku również w Polsce. Owoce mają kulisty kształt, skórka jest koloru żółtego, pokryta czerwonym rumieńcem. Miękisz ma biały, soczysty. Ma bardzo dobre walory smakowe.

Jabłka to bardzo wdzięczny temat kulinarny. W Polsce i nie tylko istnieje wiele tradycyjnych potraw z wykorzystaniem tego owocu. Chętnie wykorzystuje się je do ciast np. popularnego jabłecznika, inaczej zwanego szarlotką. Jabłka często serwuje się także jako dodatek do mięs np. wieprzowiny, kaczek lub gęsiny. Z jabłek wytwarza się także sok, przeciery. Jabłka można kisić i suszyć, dodawać do zup np. popularnej staropolskiej czerniny.

Warto poszukać także tradycyjnych sadów, w których uprawia się te dawne odmiany jabłoni. Jabłka może wyglądają nie zbyt kusząco, gdyż zazwyczaj mają drobne naturalne skazy i nie są tak idealne jeśli chodzi o wygląd jak jabłka z masowych upraw, ale z pewnością ich smak, a także walory zdrowotne nie odbiegają, a wielokrotnie nawet przewyższają nowe, sztucznie tworzone odmiany jabłoni.

rozwiń Dodaj do